MUNDARIJA KIRISH.......................................................................................................................................................................................................4-5 I BOB. OʻZBEKISTONNING URUSH GIRDOBIGA TORTILISHI.................6-18 1.1. Urushning Oʻzbekistonga ta’siri..........................................................................................................................6-9 1.2. Oʻzbekistonda urush yillarida fan va taʼlim tizimi..................................................................10-18 III BOB. URUSH YILLARIDA OʻZBEKISTON MADANIYAT VA SANʼATI............................................................................................................................................................................................19-27 2.1. Urush davrida Oʻzbekiston madaniyat va san’ati.....................................................................19-22 2.2. Urush yillarida Oʻzbekiston adabiyotshunoslik..........................................................................23-27 XULOSA............................................................................................................................................................................................28-29 FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR ROʻYXATI........................................................................31 KIRISH Kurs ishi mavzusining asoslanishi va mavzuning dolzarbligi.Mustaqillik Oʻzbekiston xayotida yangi sahifa ochdi. Oʻzbek xalqi oʻzining koʻp ming yillik tarixida birinchi marta oʻz mustaqil milliy davlatini yuzaga keltirdi. Mustaqillikning ahamiyati shundan iboratki, u millat oldida yangi imkoniyatlar ochadi, uning rivojlanishini tezlashtiradi. Ana shu sababli har bir xalq, har bir millat mustaqillikni orzu qiladi. Oʻzbek xalqi ana shu orzusiga erishdi. Prezident Shavkat Mirziyoyev ta’kidlaganidek: "Urush olovi ichida qolgan hududlardan O‘zbekistonga 1,5 millionga yaqin kishi, jumladan, 250 mingdan ziyod yetim bolalar ko‘chirib keltirildi. Xalqimiz ularga o‘z uylaridan joy berib, so‘nggi burda nonini ham baham ko‘rdi. Bu – butun insoniyat uchun yuksak insonparvarlik namunasidir".[1]Mustaqillik yillarida rivojlanish yoʻlidan odimlayotgan mamlakatimiz tarixida har tomonlama teng huquqli aloqalar oʻrnatayotgan har bir mintaqa, har bir davlat muhim oʻrin egallaydi. Bugungi kunda Oʻzbekistonning horijiy mamlakatlar bilan olib borayotgan diplomatik aloqalar tarixi ham tadqiq etish uchun zarur boʻlgan mavzulardan biridir. Prezidentimiz Sh.M.Mirziyoyev: “Oʻzbekiston Respublikasi mustaqillikka erishgan dastlabki kunlardan boshlab puxta oʻylangan tashqi siyosatni amalga oshirib kelmoqda.Uning zamirida oʻzbek xalqining koʻp asrlik tarixi va madaniyati, anʼana va qadriyatlari, ezgu orzu-intilish va manfaatlari mujassamdir” [2] - deb fikr bildirganlarida tariximiz kelajakdagi qilinishi lozim boʻlgan ishlarimiz uchun poydevor boʻlish kerakligini tushunish mumkin. Oʻzbekistonning mustaqillik yillarida tariximizni oʻrganishga eʼtibor yanada kuchaydi, aynan mustabid sovet davri ham oʻrganildi va bugungi kunda ham oʻrganilish jarayoni davom etmoqda. Tadqiqotning mavzusining obyekti. Urush davri qiyinchiliklariga qaramay, O‘zbekistonda fan va madaniyatning rivojlanishi, evakuatsiya qilingan muassasalarning faoliyati, olimlar va madaniyat arboblarining g‘alabaga qo‘shgan hissasi hamda ushbu sohalardagi tarkibiy o‘zgarishlar. Tadqiqotning mavzusining predmeti. Ikkinchi jahon urushi yillarida (1941–1945) O‘zbekistonning ijtimoiy-ma’naviy hayoti hamda respublikadagi ilm-fan va madaniyat sohalarida yuz bergan tarixiy jarayonlar majmuasi. Tadqiqotning usullari: tarixiylik, tizimlashtirish, qiyosiy, muammoviy-xronologik hamda fanlararo yondashuv kabi ilmiy tadqiqot usullari hamda xolislik tamoyillaridan foydalanildi. Tadqiqotning mavzusining maqsadi. Ikkinchi jahon urushi yillarida O‘zbekistonda fan va madaniyat sohalarida amalga oshirilgan islohotlar, erishilgan yutuqlar hamda ushbu sohalarning front orqasidagi ma’naviy va amaliy ahamiyatini yaxlit bir tizim sifatida tarixiy nuqtai nazardan ochib berishdir. Tadqiqotning mavzusining vazifalari. Urush davri davlat siyosatini tahlil qilish: Ikkinchi jahon urushi yillarida O‘zbekistonda fan va madaniyat sohalarini harbiy davr talablariga moslashtirish bo‘yicha davlat tomonidan amalga oshirilgan chora-tadbirlarni o‘rganish; Ilmiy muassasalar faoliyatini yoritish: O‘zbekistonga evakuatsiya qilingan ilmiy markazlar va 1943-yilda O‘zbekiston Fanlar akademiyasining tashkil etilish tarixini hamda uning mudofaa sanoatidagi rolini tadqiq etish;Ijodiy ziyolilar hissasini baholash: Urush yillarida o‘zbek adabiyoti, teatri va kino san’atining xalqni g‘alabaga ruhlantirish hamda ma’naviy birlikni ta’minlashdagi faoliyatini yoritib berish;Madaniy jarayonlar transformatsiyasini o‘rganish: Urush sharoitida respublikaga ko‘chirib keltirilgan (Moskva, Leningrad va boshqa shaharlardan) madaniyat dargohlari bilan mahalliy ijodkorlarning o‘zaro hamkorligi va uning natijalarini tahlil qilish; Tadqiqot mavzusi bo‘yicha adabiyotlar sharhi (tahlili). Urush yillarida O‘zbekistonda fan va madaniyatning rivojlanishi masalasi zamonaviy tarixshunoslikda yangicha konseptual yondashuvlar asosida o‘rganilmoqda. Ayniqsa, so‘nggi yillarda bu davrga oid arxiv hujjatlarining maxfiylikdan chiqarilishi tadqiqotlar ko‘lamini kengaytirdi. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev o‘z asarlarida ta’kidlaganidek: “Ikkinchi jahon urushi yillarida xalqimiz ko‘rsatgan betakror jasorat va gumanizm, ayniqsa, ilm-fan va madaniyat ahlining fidoyiligi biz uchun hamisha g‘urur manbai bo‘lib qoladi” .Mavzuning o‘rganilish darajasini tahlil qilganda, birinchi navbatda, akademik R.Abidov va tadqiqotchi D.Ziyaeva kabi olimlarning ishlarini qayd etish lozim. Ularning 2010-yildan keyin chop etilgan tadqiqotlarida urush yillarida O‘zbekistonga evakuatsiya qilingan intellektual salohiyatning mahalliy ilm-fan taraqqiyotiga ko‘rsatgan transformatsion ta’siri xolis tahlil qilingan[3]. Ilgari sovet mafkurasi nuqtayi nazaridan yoritilgan ko‘plab masalalar endilikda milliy manfaatlar va ilmiy xolislik prizmasi orqali qayta baholanmoqda.Xususan, tarix fanlari doktori, professor S.Inoyatovning ilmiy izlanishlarida urush davri madaniyati faqat front uchun xizmat qiluvchi vosita emas, balki xalqning milliy o‘zligini asrab qolish omili sifatida ko‘rsatiladi. Muallif o‘z asarlarida o‘sha davr teatri va adabiyotida tarixiy shaxslar siymosiga qaytish jarayonini milliy uyg‘onishning bir ko‘rinishi sifatida talqin etgan .[4]Shuningdek, 2019-2022 yillarda chop etilgan "O‘zbekiston tarixi"ning yangi ko‘p jildlik nashrlarida urush yillaridagi ilmiy kashfiyotlar, Fanlar akademiyasining tashkil etilishi (1943-y.) va o‘zbek olimlarining jahonshumul tadqiqotlari (masalan, kimyo, fizika va qishloq xo‘jaligi sohasida) davriy ketma-ketlikda, boy statistik ma’lumotlar bilan yoritilgan . San’atshunoslik yo‘nalishida esa T.Bayandiyev va boshqalarning 2005-2015 yillardagi tadqiqotlari urush yillari tasviriy san’ati va musiqasining o‘ziga xosligini o‘rganishda muhim manba bo‘lib xizmat qiladi .[5] Xulosa qilganda, 2000-yildan keyingi adabiyotlarda urush yillari fan va madaniyati mavzusi mafkuraviy qoliplardan xoli ravishda, inson omili va milliy yuksalish nuqtayi nazaridan o‘rganilmoqda. Biroq, evakuatsiya qilingan ziyolilar bilan mahalliy muhitning o‘zaro integratsiyasi masalasi hamon chuqurroq tadqiqotlarni talab etmoqda. Kurs ishining tuzilishi. Kurs ishi kirish, ikki bob, toʻrt paragraf, xulosa, foydalanilgan manba va adabiyotlar roʻyxatidan iborat. [1] Mirziyoyev Sh.M. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning Ikkinchi jahon urushida erishilgan G‘alabaning 75 yilligiga bag‘ishlangan tantanali marosimdagi nutqi // "Xalq so‘zi" gazetasi, 2020-yil 10-may. [2] Mirziyoyev Sh.M. Milliy taraqqiyot yoʻlimizni qatʼiyat bilan davom ettirib, yangi bosqichga koʻtaramiz.1-jild. -T.: Oʻzbekiston; 2018. - B.383. [3] Зияева Д.Х. Ўзбекистон зиёлилари: шаклланиш ва ривожланиш тарихининг долзарб муаммолари (XIX аср охири – XX аср). – Тошкент: Akademnashr, 2011. – Б. 214. [4] Иноятов С. Иккинчи жаҳон уруши даврида Ўзбекистон маданияти: ютуқлар вамуаммолар. – Бухоро: Дурдона, 2015. – Б. 88. [5] Баяндиев Т. Ўзбек театри санъати: анъана ва замонавийлик. – Тошкент: San’at, 2008.