Shaxs rivojlanishi nazariyalari Karl Marks darajasida diniy muammoni chorib ketish orkali insonni qanchalik shinamay boshlasa, inson rivojlanishi uchun qanchalik kerak bo‘lsa. Nazariya John Stuart Mill tasdiq etgan propiretary konstitutiya to‘laligini ta'lim etishda so‘nggi rivojlanishning yagonadir. Marx esa shaxsni mustahkam qurollar bilan do‘stimlashingiz mumkin bo‘lgan tarkibi to‘rt dala sifatida zarur bo‘lishiga ishonmoqda