Big Data an'anaviy ma'lumotlar bazalari bilan qayta ishlash qiyin bo'lgan katta hajmli, tezlikdagi va xilma-xil ma'lumotlar to'plamidir. Asosiy tushunchalar: Volume (hajm), Velocity (tezlik), Variety (xillik), Veracity (ishonchlilik) va Value (qiymat). Arxitektura: tarqatilgan saqlash (HDFS), parallel ishlov berish (MapReduce, Apache Spark), real-vaqt oqimli qayta ishlash (Kafka, Flink). Muammolar: masshtablash, ma'lumot sifati, maxfiylik va xavfsizlik. Ilovalar: biznes analitikasi, mashina o'rganish, IoT va ilmiy tadqiqotlar