Erkin iroda shaxsning xohishlari va qarorlaridan mustaqil ravishda amal qilish qobiliyati, determinism esa barcha hodisalar sababiy zanjir bo‘yicha oldindan belgilanganligini ta’kidlaydi. Qarama-qarshilik markaziy savoli: agar hamma narsa sababiy bo‘lsa, axloqiy mas’uliyat va tanlov haqiqiymi? Pozitsiyalar: inkompatibilizm (erkin iroda bilan determinism mos kelmaydi), kompatibilizm (determinism erkinlikni yo‘q qilmaydi). Muammo ilmiy, falsafiy va axloqiy oqibatlarga ega