Cho'lponning "Kecha va kunduz" asarining asosiy mavzusi an'anaviy jamiyat va yangilanish talabi o'rtasidagi ziddiyat, shaxs erkinligi va milliy ongni uyg'otishdir. G'oyaviy markazi inson qadrini himoya qilish, ma'rifat, ayollar huquqlari, ijtimoiy adolat va milliy taraqqiyotni targ'ib qilishi orqali eski qadriyatlarni tanqid qilib, modernlik va ma'naviy yangilanish tarafdorligini ko'rsatadi. Asar shaxs va jamiyat o'rtasidagi axloqiy tanlovlarni, tragik oqibatlarni ham ochib beradi