Ilk bolalik davrida o‘z-o‘zini anglash va uch yosh inqirozi (Илк болалик даврида ўз-ўзини англаш ва уч ёш инқирози) Reja: KirishIlk bolalik davrining psixologik xususiyatlariIlk bolalik davrida o‘z-o‘zini anglashning shakllanishiUch yosh inqirozining mohiyatiUch yosh inqirozining asosiy belgilariOta-onalar va tarbiyachilar uchun muhim yondashuvlarXulosa Ilk bolalik davri (1–3 yosh) inson hayotidagi eng muhim va mas’uliyatli rivojlanish bosqichlaridan biri hisoblanadi. Aynan shu davrda bolaning keyingi shaxsiy, ijtimoiy va intellektual rivojlanishiga asos bo‘ladigan psixologik jarayonlar shakllanadi. Bola bu yosh oralig‘ida faqatgina jismoniy jihatdan o‘sib qolmay, balki o‘zining ichki dunyosini anglay boshlaydi, atrof-muhit bilan faol munosabatga kirishadi hamda “men” tushunchasining dastlabki ko‘rinishlarini hosil qiladi. … Avvalo, bilish jarayonlarining tez rivojlanishi ushbu davrning muhim belgisi hisoblanadi. Bola atrof-muhitni faol o‘rganadi, buyumlarning shakli, rangi, hajmi va vazifasiga qiziqa boshlaydi. Idrok hali barqaror bo‘lmasa-da, u sezgi va harakatlar bilan chambarchas bog‘liq bo‘lib, amaliy faoliyat orqali rivojlanadi. Bola buyumlarni ushlab ko‘rish, tashlash, yig‘ish va ajratish orqali bilim orttiradi. … Bir yarim yoshga kelib bola tez-tez uchraydigan predmetlarni tashqi ko‘rinishidagi o‘zgarishlarga qaramay tanib oladi. Ikki yoshga yaqinlashganda esa tovushlar, kuylar, kundalik tartib va oddiy ijtimoiy qoidalarni tushunish qobiliyati shakllana boshlaydi. Bu jarayonlar bolaning ijtimoiylashuvi va atrof-muhitga moslashuvida muhim ahamiyat kasb etadi. … Uch yosh inqirozi ilk bolalik davrining eng muhim va murakkab psixologik hodisalaridan biri bo‘lib, bolaning shaxs sifatida shakllanishidagi tub burilish nuqtasini ifodalaydi. Ushbu inqiroz Lev S. Vygotskiy tomonidan bolaning rivojlanishidagi "keskin burilish" davri sifatida talqin qilinib, unda bolaning ichki psixik tuzilmasida chuqur sifat o‘zgarishlari yuz berishi ta’kidlanadi. Inqirozning mohiyati bolaning o‘zini mustaqil subyekt sifatida anglay boshlashi va shu anglashning real hayotdagi cheklovlar bilan to‘qnash kelishida namoyon bo‘ladi. … Vygotskiy ta’kidlaganidek, uch yosh inqirozi salbiy hodisa emas, balki rivojlanishning zarur va qonuniy bosqichidir. Ushbu davrda bolaning shaxsiy "Men"i shakllanadi, mustaqil xulq-atvor asoslari vujudga keladi va keyingi yosh davrlaridagi ijtimoiy faoliyat uchun psixologik poydevor yaratiladi. Inqiroz bolaning ichki dunyosida yangi sifatlarning tug‘ilayotganidan darak beruvchi tashqi belgilar majmuasidir. … Bolaning mustaqillik istagini tan olish va qo‘llab-quvvatlash. "O‘zim qilaman" degan istak bolaning shaxs sifatida shakllanayotganining muhim belgisi hisoblanadi. Kattalar bolaning har bir harakatini cheklash o‘rniga, xavfsiz va mos sharoit yaratib berishlari lozim. Bu bolada o‘ziga bo‘lgan ishonchni mustahkamlaydi va mustaqil faoliyat ko‘nikmalarini rivojlantiradi. …