Abdurauf Fitratning “Oila“ asarida oila qurish va farzand tarbiyasiga oid g‘oyalar Абдурауф Фитратнинг “Оила“ асарида оила қуриш ва фарзанд тарбиясига оид ғоялар Reja: KirishOila tushunchasining Fitrat talqinidagi ijtimoiy va falsafiy mohiyatiOila qurish tartiblari va nikoh masalasining ijtimoiy-axloqiy mohiyatiEr-xotin munosabatlari, ayol masalasi va axloqiy mezonlarFarzand tarbiyasi, iroda, erkinlik va millat kelajagiXulosaXX asr boshlarida Turkiston hududida yuzaga kelgan siyosiy, ijtimoiy va ma’naviy inqiroz holati milliy tafakkur tarixida tub burilish yasadi. Mustamlakachilik sharoitida shakllangan iqtisodiy qoloqlik, ilm-ma’rifatning sustligi, axloqiy tanazzul va ijtimoiy loqaydlik jadid mutafakkirlarini jamiyatni isloh qilishning yangi yo‘llarini izlashga majbur etdi. Bu izlanishlar markazida esa inson omili, undan kelib chiqib esa oila masalasi turardi. … Fitrat millatning saodati va izzatini ichki intizom bilan bog‘laydi. Ushbu ichki intizom esa, uning fikricha, bevosita oilada shakllanadi. Oila – milliy intizom maktabidir. Farzand oilada tartib, mas’uliyat va hurmat muhitida ulg‘aysa, u jamiyatda ham shu qadriyatlarni davom ettiradi. … Muallif nikohda yosh masalasiga ham alohida e’tibor qaratadi. Juda erta yoki yetarli yetuklikka erishmasdan qurilgan nikohlar ko‘pincha oilaviy muammolarga olib kelishini qayd etadi. Bu holat faqat er-xotin o‘rtasidagi munosabatlarni emas, balki farzand tarbiyasini ham izdan chiqaradi. Shu bois Fitrat nikoh masalasida ongli yondashuvni jamiyat taraqqiyotining muhim sharti sifatida ko‘radi. … Muallifning fikricha, iqtisodiy savodsizlik faqat moddiy qiyinchiliklarga emas, balki axloqiy tanazzulga ham olib keladi. Qarzga botgan, ro‘zg‘ori izdan chiqqan oilada farzandning sog‘lom tarbiya topishi qiyinlashadi. Shu bois Fitrat iqtisodiy madaniyatni axloqiy tarbiyaning ajralmas qismi sifatida talqin etadi. … Fitrat oiladagi mas’uliyat taqsimotiga ham katta e’tibor qaratadi. Uning fikricha, er va xotin o‘rtasidagi vazifalar adolatli taqsimlanmasa, oila ichida ziddiyatlar kuchayadi. Bu ziddiyatlar esa bevosita farzand tarbiyasiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Shu bois u oilada mas’uliyatning faqat bir tomon zimmasiga yuklanishiga qarshi chiqadi. … Bu qarashlar Fitratning jadidchilik mafkurasiga sodiqligini va uning ayol masalasida chuqur strategik fikrlaganini ko‘rsatadi. Ayol erkinligi Fitrat uchun g‘arbona taqlid emas, balki milliy qutqaruv konsepsiyasining muhim bo‘g‘inidir. … Fitrat bolaga beriladigan erkinlik masalasida ham muvozanatli pozitsiyani egallaydi. U mutlaq erkinlikni ham, mutlaq nazoratni ham rad etadi. Muallifning fikricha, tarbiya jarayonida bolaga muayyan darajada erkinlik berilishi lozim, ammo bu erkinlik mas’uliyat bilan uyg‘un bo‘lishi shart. … Shu bois Fitratning “Oila” asari nafaqat tarixiy-ma’rifiy meros, balki bugungi ilmiy va pedagogik tafakkur uchun ham muhim metodologik manba bo‘lib xizmat qiladi. Ushbu asar yosh avlodni ongli, mas’uliyatli va millat taqdiri uchun javobgar shaxslar sifatida tarbiyalashda muhim nazariy asos bo‘lib qoladi.