Uglevodlar va glukozaUglevodlar — organizm uchun asosiy energiya manbai bo‘lib, ular uglerod (C), vodorod (H) va kislorod (O) atomlaridan tashkil topgan organik moddalar hisoblanadi. Uglevodlar hujayralarda energiya ishlab chiqarish, zaxira moddalar hosil qilish va hujayra tuzilmalarini barpo etishda muhim rol o‘ynaydi. Uglevodlarning asosiy vakili — glukoza. Glukoza qon orqali barcha hujayralarga yetkaziladi va hujayra ichida turli metabolik yo‘llar orqali parchalanadi yoki boshqa moddalar sintezida ishtirok etadi. GlikolizGlikoliz — glukozaning hujayra sitoplazmasida fermentlar yordamida parchalanib, piruvat hosil bo‘lish jarayonidir. Bu jarayon kislorod ishtirokisiz ham kechishi mumkin. Glikolizning ahamiyati:Tez energiya (ATP) hosil qiladi Barcha hujayralarda sodir bo‘ladi Kislorod yetishmasa ham davom etadi Natijasi:1 molekula glukozadan: 2 molekula piruvat 2 molekula ATP (sof foyda) 2 molekula NADH hosil bo‘ladi Glikoliz hujayra energiya almashinuvining eng muhim va dastlabki bosqichidir. GlyukoneogenezGlyukoneogenez — uglevod bo‘lmagan moddalardan (masalan, aminokislotalar, sut kislotasi, glitserin) glukoza sintezi jarayonidir. Bu jarayon asosan: Jigar Qisman buyraklarda amalga oshadi. Glyukoneogenezning vazifasi:Qondagi glukoza miqdorini me’yorida saqlash Ochlik paytida miya va eritrotsitlarni glukoza bilan ta’minlash Glyukoneogenez glikolizga qarama-qarshi jarayon bo‘lib, energiya sarfi talab etadi. Pentozofosfatli yo‘lPentozofosfatli yo‘l — glukozaning oksidlanish yo‘li bo‘lib, u asosan: NADPH Riboza-5-fosfat hosil bo‘lishiga xizmat qiladi. Pentozofosfatli yo‘lning ahamiyati:NADPH — yog‘ kislotalari va steroidlar sintezida ishtirok etadi Antioksidant himoyani ta’minlaydi Riboza-5-fosfat — nuklein kislotalar (DNK, RNK) sintezi uchun zarur