Jismoniy shaxslardan olinadigan daromad solig‘i 1. Jismoniy shaxslardan olinadigan daromad solig‘ining iqtisodiy mohiyati va o‘ziga xosligi Jismoniy shaxslardan olinadigan daromad solig‘i davlat byudjeti daromadlarini shakllantirishning muhim mexanizmlaridan biri bo‘lib, fuqarolarning shaxsiy daromadlaridan undiriladigan majburiy to‘lov hisoblanadi. Bu soliq jismoniy shaxslarning yillik daromadlariga nisbatan qo‘llaniladi va davlatning ijtimoiy-iqtisodiy siyosatini amalga oshirishda asosiy vositalardan biridir. Daromaddan olinadigan soliqning iqtisodiy mohiyati shundaki, u to‘g‘ridan-to‘g‘ri soliq turiga kiradi. U soliq to‘lovchining daromadini bevosita kamaytiradi va jamiyatdagi boylik taqsimotini adolatli tartibga solishga xizmat qiladi. O‘zbekiston Respublikasi byudjetida bu soliq muhim o‘rin tutadi: 1991-yilda byudjet daromadlarining 6,7 foizini, 2000-yilda 13,1 foizini, 2006-yilda esa taxminan 15 foizini tashkil etgan. Soliqning o‘ziga xos xususiyatlari: to‘g‘ridan-to‘g‘ri soliq bo‘lishi, majburiy va qaytmas xarakterga ega bo‘lishi, rezident va norezidentlar uchun farqli tartibda qo‘llanilishi. Jismoniy shaxslarning jami daromadi mehnat haqi, mulkiy daromadlar, moddiy naf va boshqa daromadlardan iborat. Jami daromadga kiritilmaydigan daromadlar (pensiya, nafaqa, bolalar nafaqasi, aliment va boshqalar) soliq yukini yengillashtirishga xizmat qiladi. 2. Jismoniy shaxslardan olinadigan daromad solig‘ining obyekti va soliqqa tortish mexanizmi Soliq solish obyekti — jismoniy shaxslarning soliqqa tortiladigan daromadlari. Rezidentlar butun dunyodagi daromadlarga, norezidentlar esa faqat O‘zbekiston hududidagi manbalardan olingan daromadlarga soliq to‘laydi. Soliq bazasi = Jami daromad – Soliqqa tortilmaydigan daromadlar – Chegirishlar. Daromad turlari: mehnat haqi, mulkiy daromadlar, moddiy naf va boshqa daromadlar. Soliq bazasi kalendar yili bo‘yicha hisoblanadi. 3. Jismoniy shaxslardan olinadigan daromad solig‘i stavkalari va imtiyozlari Asosiy soliq stavkasi — 12 foiz (yagona stavka). Ilgari differensial stavkalar qo‘llanilgan bo‘lsa, hozirgi yagona stavka hisoblashni soddalashtiradi. Imtiyozlar: To‘liq ozod etish (pensiya, nafaqa, bolalar nafaqasi);Stavkani kamaytirish (1 foiz — to‘quv, tikuv, meva-sabzavot, issiqxona, kreativ park va boshqalar);Vaqtinchalik imtiyozlar (2025–2031 yillar uchun sanoat, qishloq xo‘jaligi va innovatsion loyihalar). Imtiyozlar ijtimoiy himoya va iqtisodiy rag‘batlantirishda muhim rol o‘ynaydi.4. Soliq agentlari faoliyati va daromad solig‘ini hisoblash tartibi Soliq agenti — daromad to‘lovchisi (ish beruvchi, bank, ijarachi). U soliqni hisoblash, ushlab qolish va byudjetga o‘tkazish majburiyatini bajaradi. Hisoblash va hisobot topshirish tartibi aniq muddatlar (oyning 25-sanasiga qadar) va elektron tizim orqali amalga oshiriladi. Soliq agentlarining javobgarligi qat’iy belgilangan.