Davlat xizmatchisining estetik madaniyati va tashqi ko‘rinishi Reja: Estetik madaniyat To‘g‘ri o‘tirish odobiIshoralar va yurish Tayanch iboralar: Estetik madaniyat, tashqi ko‘rinish, inson, moda, estetik did, kiyimlar, garmoniya, disgarmoniya, kiyim tanlash, xizmatchi, xatti-harakat, imo-ishora, estetik jihatlar, to‘g‘ri yurish, to‘g‘ri o‘tirish, gavdani tutish, qadam tashlash, bo‘y-bast va qomatni ushlash, tana harakatlarini to‘g‘ri yo‘naltirish, uzuk, taqinchoq, sumka, illat, muloqot, go‘zal chehra, kelishgan qaddi–qomat, chiroyli, nafis kiyim, kostyum-shim, zamonaviylik, bo‘yinbog‘, dastro‘molcha. Estetik madaniyat - insonning estetik faoliyati jarayoni, uning natijasida yaratilgan moddiy va ma’naviy qadriyatlar bo‘lib, shaxsni shakllantirish va kamolotida muhim omil bo‘lgan ijtimoiy hodisadir. Estetik madaniyat nafaqat tevarak olamni, balki insonni o‘rab turgan ijtimoiy voqelikni bilishga intilish natijasi hamdir. Shu jihatdan olganda estetik madaniyat shaxs, millat, jamiyatning o‘z-o‘zini anglashi ham demakdir. Chunki estetik madaniyatda ijtimoiy birliklar ehtiyoj va manfaatlari, o‘ziga xosligi, jahon tarixida tutgan o‘rni, turli ijtimoiy tizimlarga bo‘lgan munosabati ham o‘z ifodasini topadi. Bugungi kunda texnik vositalar insonning estetik madaniyati rivojiga sezilarli ta’sir qila boshladi. Shundan kelib chiqqan holda madaniyat yutuqlarini ommalashtirish, tarqata olish imkoniyatini yaratgan, yer yuzining turli burchaklarida dunyoga kelayotgan madaniyat namunalarini millionlarning ma’naviy ozig‘iga aylantirayotgan ommaviy axborot vositalari — radio, televideniye, internet, kino kabi hodisalarning roli bu jarayonda kattadir. Estetik madaniyat, bir tomondan, kishilar o‘rtasidagi bevosita va bilvosita muloqotni tartibga solsa, boshqa tomondan muloqotning o‘zi madaniy hodisa sifatida baholanadi va biz bunday hollarda «muomala madaniyati» degan iborani ishlatamiz. Har bir millatning o‘z tili bor. Ayni paytda, har bir millat muloqotning rang-barangligi, mazmundorligini ta’minlaydigan o‘ziga xos imo-ishoralar, raqs, musiqa, xulq-odob normalari va boshqa «tiliga» ham ega. Maqomlar, klassik qo‘shiqlarimizni tinglaganda, xalqning his-tuyg‘ulari, kechinmalari, dardi, umidlarini dildan his qilinadi, xalqning odob - axloq normalarida esa nozik did, insoniy mehr-muhabbat, hurmat va ulug‘vorlikni ko‘rish mumkin. Inson faoliyatini tartibga solish, hayot tarzini shakllantirish estetik madaniyatning muhim funksiyalari jarayonidan biridir. Bu funksiya tufayli estetik madaniyat kishilarning muloqotini, ishlab chiqarish va turmushdagi munosabatlarni ma’lum normalarga bo‘ysundiradi. Har bir yangi madaniy qadriyatga biz o‘zimizda shakllangan madaniy qadriyatlar nuqtai nazaridan kelib chiqqan holda ijobiy yoki salbiy, chiroyli yoki xunuk, adolatli yoki adolatsiz deb baho beramiz. Kundalik hayotda har birimiz bizga manzur bo‘lgan yoki manzur bo‘lmagan jarayon, voqealarga duch kelamiz, adabiyot, san’at, kino asarlarini yaxshi yoki yomon hodisalar sifatida baholaymiz. Bunday baholash paytida, albatta, har bir shaxsning o‘z qarashlari, qadriyatlari ta’siri muhim rol o‘ynaydi. Lekin, aksariyat hollarda bunday paytda, Ayniqsa, baholanayotgan hodisa o‘zga madaniyatga tegishli bo‘lsa, o‘zimizga mansub bo‘lgan madaniyat ruhimizga singdirgan qadriyatlar tizimi ustuvor bo‘ladi va butun bo‘y-basti bilan o‘zligini namoyon qiladi. Estetik madaniyatning baholash funksiyasi tufayli tanlanish sodir bo‘ladi, madaniyatdagi barqarorlik, har bir davrdagi o‘ziga xoslik, davomiylik, vorislik ta’minlanadi. Estetik madaniyatning shakllanishida estetik munosabatning ahamiyati beqiyos. Estetik munosabat - obyekt bilan subyekt o‘rtasidagi o‘ziga hos aloqadorlik tufayli kelib chiqadigan harakatlar majmuidir. Go‘zallikni idrok qilish jarayonida sodir bo‘ladigan o‘zaro harakatlar estetik munosabat zaminidir. Bunday munosabat orqali inson obyektiv dunyodagi voqea va hodisalarini keng mushohada qiladi. Estetik munosabatning natijasi estetik baholash mohiyati, narsa-buyumlar ifodalanadi. Masalan, kursi yoki xontaxtani estetik baholash - uning shakli bo‘lgan materialni qayta ishlash, taraf va qismlari mutanosibligini uning amaliy o‘rni, ya’ni nimaga mo‘ljallanganligiga qiyos qilishdir. Ovqatga estetik munosabat uning shakl va mazmuni mutanosibligida o‘z ifodasini topadi. Yoki insonga estetik munosabatda bo‘lish ham inson shaxsi ma’naviy mazmunining inson xatti-harakatlari va xulq-atvori shakliga mutanosiblikda ifodalanadi. Tashqi ko‘rinish - insonning kim va qanday ekanligi haqida dastlabki ma’lumotni beradi hamda uning turmush tarzi va hayotida muhim ahamiyatga ega. Hozirda dunyo globallashib bormoqda. Aksariyat hollarda insonning tashqi go‘zalligiga nisbatan yuzaki munosabat bildiriladi; tashqi go‘zallik shaxsning chinakam «Men»ini namoyon qilishiga to‘sqinlik qiluvchi, o‘tkinchi hodisa sifatida qaraladi. Hozirgi davr bunday fikrlarni qisman rad etadi. Chunki insonning tashqi go‘zalligi nafaqat o‘ziga, balki boshqalarning faoliyatiga ham ijobiy ta’sir ko‘rsatadi. Zero, tashqi ko‘rinish: 1. Odamning o‘tayotgan kunini sermazmun va xayrli etadi. 2. Insonning hayotdan bahramand bo‘lish onlarini shirin qiladi va unga zavq bag‘ishlaydi. 3. Odamni ochiq ko‘ngilli, sertakalluf va olijanob etadi. 4. Insonning hurmatini oshiradi va uning kelajagini belgilaydi. Insonning ichki dunyosi, shaxsi, aqli va his-tuyg‘ulari uning tashqi qiyofasi - ko‘zlari, chehrasi, shuningdek qaddi- qomati va yurish-turishida to‘la aks etadi. Insonning ichki dunyosi qanchalik mukammal bo‘lsa, yurish -turishi ham shunchalik madaniyatli bo‘ladi. Inson va go‘zallik masalasi azaldan jamiyatning diqqat markazida turgan masalalardan hisoblanadi. Bu borada ilmiy manbalarda talaygina mulohazalar bildirilgan. Ayrimlar inson go‘zalligini belgilashda uning tashqi qiyofasiga qarab baho berish kerakligini uqtirsalar, ikkinchi qarash tarafdorlari - inson go‘zalligi uning axloqiy fazilatlari bilan belgilanadi, degan g‘oyani ilgari suradilar. Shulardan ikkinchi g‘oya tarafdorlari ko‘pchilikni tashkil qiladi. Biz esa mazkur ikki qarashni inkor etmagan holda, uchinchi qarashni maqsadga muvofiq deb bilamiz. YA’ni inson kamolotida go‘zallik zohiriy yoki botiniy tomonlardan birining ustuvorligi bilan emas, balki ikkala tomonning uyg‘unligiga asoslanadi; birini ikkinchisidan ajratish inson go‘zalligi haqida to‘laqonli tasavvurni bermaydi. Zotan, axloqiy fazilatlar insonning botiniy go‘zalligini mustahkamlasa, zohiriy (tashqi) ko‘rinish ham insonga ijobiy tuyg‘ular baxsh etadi.