Mavzu: Aliment to‘lash va undirish tartibi Mustaqil ish I. Kirish: 1. Voyaga yetmagan va voyaga yetgan mehnatga layoqatsiz shaxslarga ta’minot berish 2. Aliment to‘lash to‘g‘risida kelishuv II. Asosiy qism: 1. Alimentlarni to‘lash va undirish tartibi 2. Ota-onaning voyaga yetmagan bolalariga aliment to‘lash tartibi 3. Aliment undirish to‘g‘risidagi ishlarning taalluqliligi va sudlovliligi III. Xulosa IV. Foydalanilgan adabiyotlar --- Oila qonunchiligida agar ota-onalar o‘zlarining voyaga yetmagan bolalariga qonunda nazarda tutilgan sabablarga ko‘ra moddiy ta’minot berishga qodir bo‘lmasalar, voyaga yetmagan bolalarga, shuningdek, voyaga yetgan mehnatga layoqatsiz, yordamga muhtoj shaxslarga ta’minot berish majburiyati sud tomonidan ularning qarindoshlari: bobo, buvi, nevara, aka-uka, opa-singil, shuningdek, o‘gay ota va o‘gay ona, o‘gay o‘g‘il va o‘gay qiz, doimiy tarbiyada bo‘lgan shaxslar zimmasiga yuklatilishi mumkin. Qonunda bobo va buvilar o‘z nevaralariga, nevaralar esa voyaga yetgandan keyin o‘z bobo va buvilariga, aka-uka va opa-singillar voyaga yetmagan, muhtoj aka-uka va opa-singillariga yordam berishlarining huquqiy asoslari belgilangan. Undan tashqari, doimiy tarbiyada bo‘lganlarning o‘z tarbiyachilariga ta’minot berish majburiyatlari ham ko‘rsatilgan. Aliment to‘lashi shart bo‘lgan shaxs alimentni ixtiyoriy ravishda shaxsan yoki o‘z arizasiga muvofiq ishlab turgan joyida yoxud pensiya, nafaqa, stipendiya va boshqa turdagi mablag‘ olayotgan joyida to‘laydi. Ixtiyoriy tartibda to‘lanayotgan aliment nafaqat bolalarga, qonun bilan belgilangan hollarda, er-xotindan biriga, ota-onalarga, aka-uka, opa-singil va boshqa qarindoshlarga ham berilishi mumkin. Aliment olish huquqiga ega bo‘lgan shaxs aliment talab qilish huquqi vujudga kelgandan so‘ng qancha muddat o‘tganidan qat’i nazar, xohlagan vaqtda aliment undirish to‘g‘risidagi talab bilan sudga murojaat qilishga haqlidir. Aliment undirish to‘g‘risidagi ishlarning taalluqliligi asosan quyidagi organlarga tegishli bo‘ladi. Aliment undirish to‘g‘risidagi da’volar bo‘yicha alternativ sudlovlilikning mavjudligi aliment undiruvchi, ya’ni da’vogar uchun muhim protsessual kafolatlardan biri hisoblanadi va aliment undirish huquqini amalga oshirishni yengillashtiradi. Bu nafaqat voyaga yetmagan bolalar ta’minoti uchun, balki voyaga yetgan mehnatga layoqatsiz shaxslarga ham qo‘llaniladi. Aliment undirish to‘g‘risidagi ishlarning muhim xususiyatlaridan biri bu sudlovlilik to‘g‘risidagi qoidalardir. Aliment undirish to‘g‘risidagi ishlar boshqa oilaviy nizolardan kelib chiqadigan ishlardan farqli ravishda O‘zbekiston Respublikasi FPKning 241-moddasiga ko‘ra, aliment undirish to‘g‘risidagi da’volar bilan da’vogar yashab turgan joyidagi sudga murojaat qilinishi mumkin. Ya’ni da’vogarning tanlashi bo‘yicha sudlovga taalluqlilik qoidalari qo‘llaniladi. Alimentlar (lotincha alimentum – “oziq-ovqat”, “nafaqa”, “ta’minot”, “boqish uchun mablag‘lar” degan ma’nolarni anglatadi) bir shaxsning ikkinchi shaxsga majburan to‘laydigan moddiy ta’minotidir. Aliment majburiyatlari oila a’zolari o‘rtasida sodir bo‘ladi. Amaldagi qonunchilikda bir tomonda davlat, ikkinchi tomonda jismoniy shaxs ishtirok etsa yoki ijtimoiy-huquqiy munosabatlar sodir bo‘lsa, bunday holda “nafaqa” so‘zi ishlatiladi. Agar oilaviy huquqiy munosabat bo‘lib, unda oila a’zolari ishtirok etsa, u holda “aliment” so‘zi ishlatiladi. Aliment majburiyatlari mulkiy-huquqiy munosabatlar doirasiga kirib, shu bilan birga o‘zining ayrim maxsus belgilari va xususiyatlariga ham ega. Aliment majburiyatining fuqarolik huquqidagi majburiyatdan farq qiladigan tomonlari ham mavjud. --- Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati: 1. Inson huquqlari to‘g‘risida xalqaro bill. – T.: Adolat, 1992, 14-bet. 2. 1998 yil – Oila yili. – T.: O‘zbekiston, 1998, 9–10-betlar. 3. Milliy istiqlol g‘oyasi: asosiy tushuncha va tamoyillar. – T.: O‘zbekiston, 2000. 4. I. Karimov. O‘zbekiston milliy istiqlol, iqtisod, siyosat, mafkura. – T.: O‘zbekiston, 1993 yil. 5. “Oila va jamiyat” jurnali, 1996 yil, 15-son. 6. “Oila va jamiyat” jurnali, 1997 yil, 39-son.