Moddalar va energiya almashinuviModdalar va energiya almashinuvi – tirik organizmlarda sodir bo‘ladigan barcha kimyoviy va fizik jarayonlar bo‘lib, ular organizmning hayotiy faoliyatini ta’minlaydi. Bu jarayonlar orqali organizmlar ozuqa moddalari va energiyani qabul qilib, hayotiy faoliyat uchun zarur bo‘lgan shakllarga aylantiradi. Moddalar almashinuvi (Metabolizm)Metabolizm ikki asosiy jarayondan iborat: Katabolizm (parchalash) Murakkab moddalar oddiyroq moddalar darajasiga parchalanadi. Energiya ajraladi. Masalan: glyukoza oksidlanishi → suv + karbonat angidrid + energiya. Anabolizm (sinttez) Oddiy moddalar murakkab birikmalarga aylanadi. Energiya sarflanadi. Masalan: aminokislotalardan oqsillar hosil qilish. Energiya almashinuviTirik organizmlar energiyani oziq-ovqat orqali oladi. Energiya ATP (adenozin trifosfat) molekulalarida saqlanadi va hayotiy jarayonlarda ishlatiladi. Energiya almashinuvi jarayonlari quyidagilarni o‘z ichiga oladi: Fotosintez (o‘simliklar) – quyosh energiyasini kimyoviy energiyaga aylantiradi. Nafas olish – ozuqadan energiya ajratadi. Harakat, o‘sish, ko‘payish jarayonlarida energiya ishlatiladi. Muhim xususiyatlari:Moddalar va energiya almashinuvi tiriklikni saqlashning asosiy sharti. Katabolizm va anabolizm o‘rtasidagi muvozanat sog‘lom organizm faoliyatini ta’minlaydi. Bu jarayonlar ekologik tizimlarda energiya oqimining asosini tashkil qiladi.