MUNDARIJA KIRISH ................................................................................................................... 4 I BOB. NAZARIY QISM……………………………………………………….…6 1.1 O‘rnatilgan tizimlar tushunchasi va ularning arxitekturasi ........................ 6 1.2 O‘rnatilgan tizimlarda axborot almashinuvi jarayoni ................................ 7 1.3 Kiritish-chiqarish (I/O) qurilmalari va ularning turlari .............................10 II BOB. AMALIY QISM…………………………………………………………16 2.1 Mikrocontrollerlarda ma’lumot kiritish usullari (GPIO,ADC,sensorlar) .16 2.2 Ma’lumot chiqarish usullari (displeylar, LED, aktuatorlar) .................... 27 2.3Serial aloqa interfeyslari orqali I/O(UART,SPI, I2C)amaliy qo‘llanilishi.40 2.4 O‘rnatilgan tizimlarda real loyihada I/O modulini sozlash ..................... 47 XULOSA .............................................................................................................. 54 FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR .............................................................. 56 KIRISH O‘rnatilgan tizimlarda axborotlarni kiritish va chiqarish usullari tizimning samaradorligi, tezkorligi va ishonchliligi uchun eng muhim tarkibiy qismlardan hisoblanadi. Bunday tizimlar odatda maxsus vazifalarni bajarish uchun mo‘ljallangan bo‘lib, ular real vaqt rejimida ishlashlari talab etiladi, shuning uchun axborot oqimi uzluksiz va aniqlik bilan amalga oshirilishi lozim. Kiritish usullari ko‘pincha sensorlar, tugmalar, klaviaturalar, mikrofondan ovozli kirish, kameralar yoki boshqa tashqi qurilmalar orqali amalga oshiriladi. Sensorlar turli tipda bo‘lishi mumkin, masalan, harorat, bosim, yorug‘lik, harakat, magnit maydon va gaz sensori kabi, ular tashqi muhitdagi fizik yoki kimyoviy parametrlarni raqamli yoki analog signalga aylantirib, tizimga yuboradi. Kiritilgan ma’lumotlar odatda markaziy protsessor (CPU) tomonidan qabul qilinadi va xotirada vaqtinchalik yoki doimiy saqlanadi. Raqamli axborotlar bilan ishlash tizimni tezroq va ishonchli qiladi, ammo analog signallarni raqamli shaklga aylantirish uchun analog-raqamli konvertorlar (ADC) ishlatiladi. Shuningdek, axborot kiritishning murakkab usullari mavjud bo‘lib, ularda bir nechta sensor va qurilmalar tarmog‘i birlashtiriladi, masalan, avtomobilning boshqaruv bloklarida harorat, tezlik, dvigatelning ishlash parametrlari va boshqa ko‘rsatkichlar bir vaqtning o‘zida kuzatiladi. Chiqarish usullari esa foydalanuvchiga yoki boshqa tizimlarga natijalarni yetkazishga qaratilgan bo‘lib, ular ekranda ma’lumotlarni ko‘rsatish, chiroqlar, signalizatsiya, ovozli bildirishlar yoki aktuatorlar orqali amalga oshiriladi. Aktuatorlar tizim tomonidan berilgan komandalarni mexanik harakat, siljish yoki boshqa amallar shaklida amalga oshiradi, masalan, sanoat robotlarining qo‘l harakati, eshiklarni ochish yoki yopish mexanizmlari, ventilatorlar yoki nasoslar. Axborotlarni kiritish va chiqarish usullari o‘rnatilgan tizimning turiga qarab analog yoki raqamli bo‘lishi mumkin. Shu bilan birga, tizimlar real vaqt rejimida ishlashi talab etiladi, ya’ni kiruvchi signal tezkor tarzda qayta ishlanib, natija chiqarilishi lozim. Bu jarayonni samarali tashkil etish uchun turli interfeyslar va kommunikatsion protokollar ishlatiladi. Masalan, I2C, SPI, UART, CAN va boshqa sanoat standartlari orqali sensorlar va aktuatorlar bilan aloqa o‘rnatiladi, bu esa tizimni yanada ishonchli va tezkor qiladi. Axborot kiritish-chiqarish usullarining samarali ishlashi tizimning energiya tejamkorligi, ish hajmi, ishonchliligi va uzoq muddat davomida barqaror ishlashini ta’minlaydi. Shu tarzda, o‘rnatilgan tizimlar tashqi muhit bilan uzluksiz aloqada bo‘lib, foydalanuvchi va boshqa tizimlar bilan muloqot qilish imkoniyatiga ega bo‘ladi, natijada ular har xil sanoat, maishiy va tibbiyot sohalarida keng qo‘llaniladi. Ushbu kiritish va chiqarish usullari tizim arxitekturasi bilan chambarchas bog‘liq bo‘lib, markaziy protsessor, xotira, sensorlar va aktuatorlar o‘rtasidagi uzluksiz va samarali axborot almashinuvi tizimning barqaror ishlashini ta’minlaydi, shu bilan birga, tizimning real vaqt rejimida aniqlik bilan ishlashiga imkon beradi.